کلینیک کار درمانی جهانشهر میدان جمهوری خیابان فرمانداری09121623463:رشد جسمانی پس از تولد

              رشد جسمانی پس از تولد

 

برنامه ریزی علمی و صحیح برای فعالیت بدنی ، بدون ارزیابی رشد جسمانی افراد و آگاهی از الگوهای رشد طبیعی امکان پذیر نیست. مربیان و معلمان ورزش از طریق مقایسه ی وضعیت جسمانی افراد با هنجار های سنی موجود در جامعه می توانند در تعیین هدف هایی معقول ، تعدیل سطح انتظارات و برنامه ریزی صحیح فعالیت های جسمانی ، به افراد کمک نمایند.

 

نمو قد

منحنی نمو طبیعی قد، سیگموئیدی یا S شکل است؛ با این حال سن جهش نمو نوجوانی یا سن آغاز (شروع نمو ناگهانی قد)، اوج سرعت قد(PHV) و سن اوج سرعت قد در افراد مختلف ، متفاوت است.

طی اوایل کودکی ، تفاوت های جنسی در قد بسیار کم است. بعضی کودکان ، جهش نمو کوچکی را در حدود سن5/6  تا 5/8 سالگی تجربه می کنند. این جهش که جهش میانی نمو نامیده می شود، دردختران زوتر از پسران اتفاق می افتد. در دوره ی نو جوانی تفاوت های جنسی در قد افزایش می یابد. سن تقریبی جهش نمو قد در دختران و پسران ، به ترتیب 9 و 11 سالگی است. پایین تر بودن سن جهش نمو نوجوانی در دختران باعث بلندتر شدن موقتی قد آنها نسب به پسران می شود؛ این برتری با شروع جهش نمو قد پسران از بین می رود. به طور متوسط، دختران در سن5/11 تا 12 سالگی به اوج سرعت قد می رسند. سرعت نمو قد آنها در حدود 14 سالگی به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافته و تقریبا در پایان 16 سالگی به نزدیک صفر می رسد.پسران در 5/13 تا 14 سالگی به اوج سرعت نمو قد می رسند. حداکثر سرعت نمو قد پسران، کمی بیشتر از دختران است( حدود 9 سانتی متر در سال در پسران ، در مقابل 8 سانتی متر در سال در دختران ).سرعت نمو قد پسران، در حدود 17 سالگی به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافته و تقریبا در پایان 18 سالگی به نزدیک صفر می رسد. با توجه به این که طول دوره ی نمو قد پسران حدود 2 سال طولانی تر از دختران است و اوج سرعت قد آنها نیز کمی بیشتر از دختران می باشد، در نهایت قد مطلق پسران بیشتر از دختران خواهد شد.

افزایش قد طی سنین 20 تا 40 سالگی بسیار ناچیز است. در دوران سالمندی ، قد تا حدی کاهش می یابد. این کاهش، تا اندازه ای مربوط به فشردگی دیسک های غضروفی بین مهره ای است. علاوه بر این ، کاهش شدید مواد معدنی استخوان ها در دوره ی سالمندی ( پوکی استخوان) ممکن است منجر به شکستگس هاس بسیار ریز در مهره های ستون فقرات و کاهش قابل ملاحظه در قد شود.

 

نمو وزن

منحنی نمو طبیعی وزن نیز S شکل است. زمان اوج سرعت نمو وزن (PWV) پس از اوج سرعت نمو قد است؛ در پسران 5/2 تا 5 ماه بعد و در دختران 5/3 تا 5/10 ماه بعد از PHV . معمولا پس از 20 سالگی ، وزن افزایش می یابد. این افزایش، عمدتا مربوط به تغییر در شیوه ی زندگی ( میزان فعالیت بدنی ووضعیت تغذیه) است. گاهی اوقات در دوره ی سالمندی ، وزن کاهش می یابد. این کاهش وزن، مربوط به عدم تحرک و فعالیت بدنی و در نتیجه ، تحلیل رفتن بافت عضلانی است.

نمو بخش های مختلف بدن

با وجود این که نمو کلی بدن انسان الگویی S شکل دارد، اما سرعت نمو بافت ها، اندام ها وبخش های مختلف بدن متفاوت است. به عبارت دیگر، هر بخشی از بدن دارای سرعت نموی خاص است. این اختلاف در سرعت نمو بخش های مختلف بدن، تغییرات قابل ملاحظه ای در شکل ظاهری بدن به وجود می آورد. شکل(3-3) تغییر نسبت بخش های مختلف بدن به کل قد را نشان می دهد. در دوره ی کودکی ، پسران و دختران اندازه های نسبی مشابهی دارند؛ ولی در نوجوانی ؛ تفاوت های جنسی آشکارش می شود. میزان افزایش پهنای شانه و لگن خاصره ی دختران تقریبا یکسان است. در پسران، افزایش پهنای شانه حدود دو برابر پهنای لگن می باشد؛ بنابراین در دوره ی نوجوانی ، تفاوت های جنسی قابل ملاحظه ای در نسبت پهنای شانه به پهنای لگن خاصره مشاهده می گردد.

اندام ها و بافت های مختلف بدن نیز سرعت نمو متفاوتی دارند. در دوره ی قبل از تولد، الگوی نمو اندام های مختلف، تقریبا یکسان است؛ ولی پس از تولد، هریک از اندام ها الگوی نمو خاصی را دنبال می کنند. منحنی نمو وزن غده ی تیموس ، مغز، رحم، غدد فوق کلیوی و همچنین منحنی وزن بدن را نشان می دهد. همانطور که قبلا گفته شد، منحنی نمو وزن بدن ، الگویی S شکل دارد . نمو مغزدر سال های اول زندگی بسیار سریع است؛ به طوری که در 7 سالگی تقریبا به 95 درصد وزن نهایی خود می رسد. نمو رحم ، در دوره ی طفولیت و کودکی بسیار جزئی است و در نوجوانی بسرعت افزایش می یابد. به همین ترتیب، غده ی تیموس و فوق کلیوی نیز الگوی نمو خاص و منحصر به فردی دارند.

 

رشد سیستم های مختلف بدن

شناسایی زمان و نحوه ی کسب مهارت های حرکتی ، مستلزم آگاهی از اثر رشد سیستم های مختلف بدن بر آن مهارت هاست. بنابراین، در ادامه ی فصل ، به الگوهای طبیعی رشد سیستم های مختلف بدن و عوامل اثر گذار بر آنها اشاره خواهد شد.

 

رشد سیستم های اسکلتی

در دوره ی رویانی ، سیستم اسکلتی ، فقط مدلی غضروفی از استخوان هاست. در ماه دوم از دوره ی قبل از تولد، مراکز اولیه استخوان سازی در وسط استخوان های بلند ظاهر شده و تشکیل سلول های استخوانی آغاز می شود. این مراکز، تنه ی استخوان یا دیافیز را از وسط به سمت دو انتها استخوانی می کنند. استخوانی شدن تنه تا زمان تولد که تقریبا کل تنه استخوانی شده ادامه می یابد. پس از تولد، مراکز ثانویه استخوان سازی در سر استخوان ها ظاهر شده و استخوانی شدن سر استخوان ها شروع می شود. در بین  تنه و سر استخوان ، صفحه ای غضروفی به نام صفحه ی نمو ( یا صفحه ی اپی فیزی) باقی می ماند که باعث نمو طولی استخوان های بلند می شود. این صفحه از چند بخش تشکیل شده است(1) ناحیه ی ذخیره؛ (2) ناحیه ی تزاید سلول های غضروفی ؛ و (3) ناحیه ی حجیم شدن سلول های غضروفی . ناحیه ی ذخیره سلول های غضروفی ، در مجاورت سر استخوان است و در نمو طولی به طور مستقیم نقش ندارد . نمو به طور مستقیم، حاصل فعالیت های ناحیه ی تزاید سلول های غضروفی است . در ناحیه ی حجیم شدن ، سلول های غضروفی به صورت ستونی قرار گرفته و حجیم می شوند. سپس سلول های حجیم شده کلسیمی می گردند. ناحیه ی استخوان سازی ، در محل اتصال صفحه ی نمو و تنه ی استخوان ( متافیز) قرار دارد. در این ناحیه، سلول های غضروفی کلسیمی شده از بین رفته و سلول های استخوانی جایگزین می شوند.

فرایند استخوانی شدن استخوان های گرد تقریبا مشابه استخوان های بلند است. مراکز استخوان سازی این استخوان ها ، در وسط آنهاست. این مراکز ، مدل غضروفی را از مرکز به سمت خارج استخوانی می کنند.

فعالیت مراکز استخوان سازی در استخوان های مختلف ، در زمان های متفاوتی متوقف می شود؛ در نهایت، ناحیه ی غضروفی صفحه ی نمو از بین رفته و تنه و سر استخوان به هم متصل می شوند. پس از ناپدید شدن صفحه های نمو ، طول استخوان ثابت خواهد ماند. تقریبا تمام صفحه های نمو در سن 18 یا 19 سالگی بسته می شوند. ظاهر شدن مراکز استخوان سازی و همچنین ناپدید شدن صفحه های نمو ، در دختران زودتر از پسران اتفاق می افتد. این شاخص ها، برای ارزیابی بالیدگی اسکلتی و تعیین سن اسکلتی مورد استفاده قرار می گیرد.

علاوه بر نمو طولی استخوان های بلند ، محیط آنها از طریق فرایند نمو لایه ای افزایش می یابد.این عمل ، با افزایش لایه های جدید در زیر ضریع استخوان انجام می شود. ضریع، لایه ای بسیار نازک است که بخش خارجی استخوان را می پوشاند. تنه ی استخوان های بلند باریک تر از دو انتهای آنهاست؛ بنابراین همراه با نمو طولی استخوان، شکل آن از طریق یک فرایند باز جذب در منطقه ی متافیز، تغییر می کند. به عبارت دیگر، قطر استخوان در منطقه V شکل متافیز کاهش می یابد.

آسیب استخوان ها در دوره ی نمو ، معمولا بخوبی درمان می شود؛ ولی آسیب های شدید به صفحه ی نمو ممکن است نمو طولی استخوان های بلند را دچار وقفه نماید. علاوه بر صفحه های نمو ، برجستگی های موجود در محل اتصال تاندون عضله به استخوان که اپی فیز کششی نامیده می شوند، بسیار آسیب پذیرند. به عنوان مثال ، کشیدگی برجستگی درشت نئی ( محل اتصال تاندون کشکک) در کودکان که به آزگود –اشلاتر معروف است ،در اثر فعالیت های شدید ، خصوصا پرش اتفاق می افتد.

از بین رفتن بافت استخوانی از اواسط دهه ی 20 با سرعتی بسیار کم شروع می شود . علاوه بر این ، طی روند سالمندی ، ترکیب استخوان ها تغییر می کند. مقدار مواد معدنی و آلی استخوان کودکان برابر است؛ ولی مقدار مواد معدنی استخوان سالمندان ، هفت برابر مواد آلی  آنهاست که این امر ، احتمال شکستگی های بسیار ریز را افزایش می دهد. بسیاری از سالمندان دچار پوکی استخوان یا کاهش شدید تراکم مواد معدنی استخوان می شوند. در این عارضه نیز احتمال شکستگی استخوان ( خصوصا لگن) افزایش می یابد. زنان در دوران پس از یائسگی ، به دلیل کاهش میزان استروژن ، بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند ( هورمون استروژن ، فعالیت سلول های استخوان ساز را افزایش می دهد). فعالیت بدنی و مصرف مکمل کلسیم و استروژن ،در درمان پوکی استخوان نقش دارد. نیروهای مکانیکی وارد بر استخوان  طی فعالیت بدنی ، باعث حفظ و گاهی افزایش جرم استخوان می شود.

 

رشدسیستم عضلانی

 

نمو تارها یا سلول های عضلانی در دوره ی قبل از تولد ، از طریق هایپرپلازیا ( افزایش تعداد سلول ها ) و هایپرتروفی ( افزایش اندازه سلول ) صورت می گیرد. افزایش تعداد سلول های عضلانی تا مدت کوتاهی پس از تولد ادامه می یابد و از آن پس ، نمو عضلانی ببیشتر از طریق افزایش اندازه ی سلول ها انجام می شود.

نمو عضلانی در دو بعد طولی و قطری صورت می گیرد؛ ولی میزان افزایش قطر عضله ، به شدت فعالیت طی دوره ی نمو بستگی دارد. به طور طبیعی ، همراه با نمو طولی استخوان ها ، طول عضلات نیز افزایش می یابد. افزایش طول سلول های عضلانی ، از طریق افزایش تعداد و طول واحد های انقباضی ( سارکومرها) در محل اتصال عضله و تاندون صورت می گیرد.

در دوره ی کودکی ، تفاوت های جنسی در توده ی عضلانی و تعداد تارهای آن بسیار کم است ؛ ولی در دوره ی نوجوانی و پس از آن این تفاوت ها تحت تاثیر هورمون ها افزایش می یابد. توده ی عضلانی پسران تا حدود سن 17 سالگی به سرعت افزایش یافته و نهایتا 54 درصد از وزن آنها  را تشکیل می دهد. در مقابل ، توده ی عضلانی دختران ، فقط تا حدود 13 سالگی افزایش می یابد و نهایتا 45 درصداز وزن بدن آنها را تشکیل می دهد. تفاوت های جنسی ، در توده ی عضلات بالا تنه بیشتر از عضلات اندام تحتانی است.

 

نوع تار های عضلانی

در برخی سیستم های طبقه بندی ، تارهای عضلانی بزرگسالان به دو دسته طبقه بندی شده اند: تار های کند انقباض (نوع I) که برای فعالیت های استقامتی مناسبند و تارهای تند انقباض ( نوع II) که از دو نوع a و b تشکیل شده و برای فعالیت های شدید و کوتاه مدت مناسب می باشند. در زمان تولد ، حدود 15 تا 20 درصد از تار های عضلانی هنوز به انواع I،IIa و IIb تفکیک نشده اند. به همین دلیل ، برخی متخصصان گمان می کنند که فعالیت های اولیه نوزاد می تواند نسبت نهایی این تارها را تحت تاثیر قرار دهد . نسبت تارهای نوع I در حدود یک سالگی تثبیت می شود. نسبت تارهای نوع IIa به IIb در افراد بزرگسال بیشتر از کودکان است و این امر نشان می دهد که این نسبت در دوره ی کودکی تثبیت نمی شود.

 

واحد های حرکتی

یک عصب حرکتی و کلیه ی تار های عضلانی که توسط آن عصب دهی می شوند را یک واحد حرکتی می نامند. می توان واحد های حرکتی را نیز از نظر سرعت انقباض و شل شدن ، به انواع کند انقباض و تند اقباض تقسیم کرد. بسیاری از عضلات انسان، از هر دو نوع واحد حرکتی تشکیل شده اند. این عضلات در زمان تولد دارای واحدهای تند انقباض بسیار بیشتری هستند . طی دو سال اول پس از تولد، برخی از این واحد های حرکتی به واحد های کند انقباض تبدیل می شوند؛ بنابراین برخی متخصصان گمان می کنند که در طی رشد اولیه ، نسبت نهایی واحد های حرکتی تغییر می کند.

سیستم عضلانی در دوره ی سالمندی

کاهش درصد توده ی بدون چربی بدن ، در دوره ی جوانی آغاز می شود. این کاهش ، مربوط به از دست دادن توده ی عضلانی نیست  ؛بلکه مربوط به افزایش وزن چربی می باشد و علت احتمالی آن ، تغییردر رژیم غذایی و سطح فعالیت بدنی است. در دوره ی سالمندی ، کاهش توده ی عضلانی ، به واسطه ی کاهش تعداد و قطر تار های عضلانی صورت می گیرد.

 

عضله ی قلبی

قلب نیز یک بافت عضلانی است و نمو آن همانند عضله ی اسکلتی از طریق هایپرپلازیا و هایپرتروفی صورت می گیرد. در زمان تولد ، بطن راست بزرگ تر از بطن چپ است ؛ اما نمو سریع تر از بطن چپ در دوره ی پس از تولد ، نسبت اندازه ی دو بطن را به حد بزرگسالی می رساند. الگوی نمو قلب s شکل و دارای جهش نمو نوجوانی است. پس از نوجوانی ، نسبت حجم قلب به وزن بدن تقریبا ثابت باقی می ماند.

در اوایل قرن بیستم ، برخی محققان تصور می کردند که نمو رگ های خونی بزرگ اطراف قلب آهسته تر از خود قلب بوده و فعالیت شدید در دوره ی کودکی خطرزاست ؛ ولی در حقیقت ، نمو رگ های خونی متناسب با نمو قلب صورت می گیرد.

در سالمندی ، توانایی قلب در تطابق با افزایش شدت کار کاهش می یابد. این امر ممکن است مربوط به تحلیل رفتن عضله ی قلب، کاهش قابلیت ارتجاعی آن و تغییرتارهای دریچه های قلب باشد. شواهد علمی نشان می دهد که تغییر شیوه ی زندگی و بیماری ، بیش از روند سالمندی باعث ایجاد تغییرات قلب می شود.

 

رشد سیستم چربی

بافت چربی ، در ذخیره ی انرژی، عایق بندی و محافظت بدن نقش مهمی را ایفا می کند.این بافت برای نخستین بار درحدود5/3 ماهگی قبل از تولد ظاهر شده و طی دو ماه آخردوره ی جنینی بسرعت افزایش می یابد وبه حدود5/0کلیو گرم  در زمان تولد می رسد.جرم چربی طی 6ماه اول پس از تولد بسرعت افزایش یافته وپس از آن تا سن 8سالگی افزایشی تدریجی دارد.در دوره ینوجوانی  افزایش بافت چربی پسران تدریجی است.ولی در دختران افزایشی  قابل ملاحظه صورت می گیرد بنابراین زنان بزرگسال دارای وزن چربی بیشتری نسبت به مردان بزرگسال می باشند.وزن چربی در دوره ی  نمو از طریق هایپرپلازیا وهایپرتروفی افزایش می یابد.هایپرپلازیا بیشتر در 6 ماه اول پس از تولد وطی بلوغ صورت میگیرد.ولی هایپرتروفی تارسیدن به مرحله ی بلوغ چشم گیر نیست.

بین چاقی در دوره ی طفولیت و اولیل کودکی ارتباطی وجود ندارد.یک طفل چاق الزاما یک کودک فربه نخواهد شد.به احتمال زیاد افراد پس از 7تا8 سالگی  چربی نسبی بدن خود را حفظ  می کنند.بنابراین یک کودک 8ساله  چاق بیشتر در معرض خطر چاقی در بزرگسالی قرار دارد.

پراکندگی چربی در بدن طی دوره ی  نموتغییر می کند.در دوره ی کودکی  افزایش چربی داخلی (چربی اطراف امعاء و احشاء) سریع تر از چربی زیر پوستی است.در واقع چربی زیر پوستی پسران  طی 6یا7سال اول پس از تولد کاهش یافته وپس از آن تا سن12یا13سالگی افزایش می یابد.در دوره ی  نوجوانی چربی زیر پوستی تنه در پسران  بیش از چربی زیر پوستی اندام ها افزایش می یابد.همانطور که در شکل(3-7)ملاحظه می کنید چربی زیر پوستی اندام های فوقانی وتحتانی پسران طی دوره ی نمو بجز زمان جهش نوجوانی  کاهش می یابد.چربی زیرپوستی تنه ی پسران طی دوره ی نمو تقریبا ثابت مانده ولی در زمان جهش نمو افزایش می یابد.در دختران چربی زیر پوستی هر دو بخش (تنه واندام های انتهایی)خصوصا پس از 7 سالگی افزایشی مداوم دارد.معمولا افزایش چربی زیر پوستی اندام های تحتانی دختران  بیشتر از اندام های فوقانی  آنهاست.

در دوره ی بزرگسالی وزن چربی هر دوجنس در نتیجه ی تغییر تغذیه و سطح فعالیت بدنی افزایش می یابد.پس از 50 سالکی وزن کل بدن کاهش می یابد. این کاهش مربوط به تحلیل رفتن عضله و استخوان است.درحقیقت افزایش چربی بدن حتی پس از 50 سالگی ادامه می یابد.افزایشوزن چربی بدن در دوره ی سالمندی اجتناب ناپذیر به نظر نمی رسد زیرا عموما سالمندان فعال و پر تحرک در مقایسه با همسالان خانه نشین دارای وزن چربی کمتری می باشند.

Related posts

Leave a Comment